"Residente privilexiada", as memorias de María Casares

Texto publicado no suplemento Culturas de La Voz de Galicia.

Premer sobre a imaxe para amplia-la.

"Antígona. A cartuxeira. Neuras"

Traxedia, drama e comedia, velaquí tres pezas teatrais de María Xosé Queizán (Vigo, 1939) que explotan os diferentes rexistros do xénero dramático vencellándoo á realidade, á literatura como responsabilidade ética.
Acción, palabra, actividade pública, compromiso…

En Antígona. A cartuxeira. Neuras a palabra xera o contacto co mundo e inicia un compromiso que atinxe o pensamento, os criterios e as convincións.
Tres situacións que explotan a realidade para lle quitar a máscara, que aproveitan a capacidade do xogo teatral para establecer correspondencias entre escena e realidade.
Edita GALAXIA

O dramaturgo Manuel Lourenzo, Premio Nacional da Cultura Galega

Onte foi noticia e motivo de ledicia cultural o libramento do Premio Nacional da Cultura Galega á traxectoria de Méndez Ferrín, no eido da literatura, e ao científico Díaz Fierros, que ademáis é un excelente divulgador do pensamento racional. E hoxe é noticia --e tamén xustifica a ledicia cultural-- que no aparatado das artes escénicas o mesmo recoñecemento poña enriba da taboa o longo e valioso traballo do dramaturgo Manuel Lourenzo.

Manuel Lourenzo é merecedor do premio “por ser o pai do teatro independente galego e destacar como actor, director, dramaturgo, autor de textos teatrais e, ademais, desenvolver un importante traballo de base como profesor”, así o ten recoñecido e subliñado o xurado; opinión que súmase ás de milleiros de galegos que coñecen, entre outras cousas, a valentía cultural que fixo falla no ano 1965 para poñer en marcha o grupo de teatro O Facho, sen esquecer a semente viva de Casa Hamlet.

Tamén recibe o premio Mercedes Peón, polo seu traballo de investigación e divulgación de pezas tradicionais case esquecidas da música popular galega.

O ribadense Rubén Ruibal, Premio Nacional de Literatura Dramática

Rubén Ruibal ven de gañar o Premio Nacional de Literatura Dramática 2007. O actor, escenógrafo e dramaturgo galego obtivo o premio pola obra Limpeza de sangue, publicada pola editorial Xerais e o Instituto Galego das Artes Escénicas e Musicais (IGAEM). O mesmo traballo xa foi galardoado co Premio Álvaro Cunqueiro de textos teatrais.

O premio, concedido anualmente polo Ministerio de Cultura e que conta cunha dotación de 15.000 euros, distingue unha obra de autor español publicada durante o ano anterior escrita en calqueira das línguas oficiais do Estado.

Ruibal pertenceu durante dez anos á compañía Teatro do Aquí, colaborando co desaparecido Roberto Vidal Bolaño (nada que ver co tamén falecido escritor Roberto Bolaño), a quen rinde homenaxe en Limpeza de sangue. O texto non está traducido ao castelán e aínda non se representou: "Teño a esperanza de que este premio propicie a estrea da obra e tamén a súa tradución e publicación en castelán", ten comentado Ruibal.

LIGAZÓN ao artigo "Realismo sucio e sangue limpo", de Inma López Silva, publicado na web Cultura Galega.

"Ciclo de Marte"

O colapso ambiental e social, a guerra e a degradación inaudita (desde a época das estatuas á dos caníbales) do laborioso pobo escultor que habitou a illa máis solitaria do mundo, configuran o tráxico asunto da Trioloxía da illa de Páscoa, que é o fundamento de Ciclo de Marte.
O tema xeral deste ciclo é o conflicto cosmolóxico orixinado pola autoafirmación posesiva da vida, coa súa ambición, agresión e belicosidade postas ao servizo da loita contra a oposición que a refrea.
Illa de Páscoa I: Atán, mostra nun inestable apoxeo o pobo pascoense, composto por dúas nacións, os orellas longas e os orellas curtas, cuxa integración imperfecta aparece agravada pola hegemonía despótica dos primeiros e a común escasez de recursos.
En Illa de Páscoa II: Iko, os escultores, mudados en gardiáns, penosamente custodian unha orde social imposta polas armas de pedra, na que a fame vén decimando unha población abocada ao exilio polo océano incerto, á pillaxe e á desesperación.
En Illa de Páscoa III: Ororoina, presenta a miseria alucinada dos restos do antigo pobo escultor nunha terra sen árbores e nos extremos da subsistencia. Atordados polo presente inhóspito e o medo aos espectros dunha historia homicida, homes e mulleres rosean nunha cova a súa prostración reducidos a un fato de antropófagos.
Os guerreiros celestiais, comedia fantástica, é a viaxe iniciática dun xefe samurai que cos seus homes se apresta a expiar a súa contribución inconsciente ao caos do Imperio, mediante a liberación dunha princesa e a adquisición das virtudes do desprendemento e da compaixón.
Por fin, a miscelánea Asteroides, integra pequenas pezas de tons, argumentos e escenarios diversos.
A de Millán Picouto é unha obra dramática en verso, inusual no panorama das letras galegas, e incluso hispánicas, chea de forza, esplendor verbal e significación.
Edita LINTEO

125 aniversario do teatro galego

Neste 2007, con motivo do 125 aniversario do teatro galego, estanse a desenvolver diversas actividades conmemorativas e acordouse a elaboración do primeiro Plan Galego das Artes Escénicas, co obxetivo xeral de estimar tanto os logros acadados até hoxe polo noso teatro como as súas potencialidades de futuro.
A efeméride, sinalada pola estrea o 13 de agosto de 1882 na Coruña da obra A fonte do Xuramento, de Francisco María de la Iglesia, festexarase cunha exposición didáctica itinerante, un congreso das artes escénicas, unha programación especial de espectáculos e unha campaña publicitaria de sensibilización social.
O Plan Galego das Artes Escénicas quere ser a ferramenta que contribúa eficazmente a converter esta manifestación artística nunha das canles preferentes de expresión e difusión da nosa cultura dentro e fora de Galiza, por medio de eixos de intervención que van desde a consolidación da industria das artes escénicas até o fomento da accesibilidade para os públicos.
Outro dos eventos senlleiros deste 125 aniversario será unha exposición comisariada polo estudoso da historia do teatro Carlos Biscaínho, que achegará, a través de imaxes e obxetos e de xeito didáctico, o devir do teatro a través dos grandes períodos históricos da actividade dramática galega. A mostra, que se inaugurará na Coruña no mes de xuño, completarase cun espazo versátil de visionado e relación cos diferentes sectores implicados na creación escénica, denominado Pavillón Lino en homenaxe a todos aqueles locais de exhibición que tiñeron un papel destacado no noso teatro.
No outono, realizarase o Congreso das Artes Escénicas de Galiza. Así mesmo, os espectadores poderán asistir nos vindeiros meses a unha programación escénica especial coa finalidade primordial de achegar o teatro aos públicos novos e en espazos e ámbitos non habituais.
Ademáis, acaba de saír a rúa o primeiro número da revista Paraíso, un novo elemento promocional dos espectáculos galegos, de periocidade mensual, con reportaxes e entrevistas, fichas de identificación de todos os espectáculos de teatro, danza e música, e máis o seu calendario de funcións.

"Una arrolladora simpatía", la encrucijada vital de Edgar Neville

Neville con Charles Chaplin, en una foto tomada durante un descanso durante el rodaje en Hollywood de una película protagonizada por el actor britanico (imagen extraída de la portada del libro)

Edgar Neville fue descrito como "un hombre de arrolladora simpatía". De cuna aristocrática, amante de la buena vida y de las mujeres, brillante en las relaciones sociales, ingenioso y creativo, compartió las esperanzas de la II República Española, coqueteó con las vanguardias, en Hollywood se relacionó con personajes como Charles Chapiln, Douglas Fairbanks o Stan Laurel y Oliver Hardy; viajó por medio mundo y vivió una apasionada historia de amor con la actriz Conchita Montes.

Miembro destacado de la otra Generación del 27 --de la que también formaban parte Miguel Mihura y Enrique Jardiel Poncela, entre otros--, Neville se vio, como tantos creadores e intelectuales, sorprendido por el golpe de Estado del 18 de julio y el estallido de la guerra incivil.

El mundo feliz y despreocupado de su juventud desapareció de la noche a la mañana, siendo sustituido, primero, por la negra sangría bélica y después por el gris de la larga posguerra, durante la que quienes optaron por el humor como salvavidas acabaron prefiriendo el silencio o, como en el caso de Neville, aceptaron como inevitable la opción de soportar e incluso coquetear con la dictadura para preservar su estilo de vida, cosa que Neville supo hacer marcando distancias, lo cual no era fácil.

Este libro relata la historia --similar a la de tantos de sus coetáneos-- de un hombre que vivió la encrucijada de quien tuvo que tomar decisiones éticas y políticas que marcaron su futuro, su estado de ánimo, su estatus social, su pecunio y sus relaciones personales.

El autor de esta biografía, Juan Antonio Ríos Carratalá, nacido en 1958 y actualmente catedrático de la Universidad de Alicante, se ha especializado en la historia del teatro y del cine españoles. Entre sus trabajos cabe resaltar Eduardo Ugarte (1995), Lo sainetesco en el cine español (1997), El teatro en el cine español (1999), La ciudad provinciana (1999), Cómicos ante el espejo (2001) y Dramaturgos en el cine español (2003).
Su amor por el humor llevó a Ríos Carratalá a editar obras de Carlos Arniches, Fernando Fernán-Gómez, Miguel Mihura y Rafael Azcona, amén de un ensayo de alto interés sobre el arte de hacer reír y sonreír: La memoria del humor (2005).
Edita ARIEL

"El zoo de cristal / Un tranvía llamado deseo"

Este volumen reúne los dos primeros éxitos del dramaturgo, narador y singular persona llamada Tennessee Williams, dos piezas que al ser estrenadas conmovieron el mundo de la escena norteamericana y, al paso de unos meses, también la europea. Hasta el punto influyó el hacer de Williams, que su trabajo propició un fenómeno de hondo alcance: “Sustituir el teatro ya agotado de las convenciones realistas”.

El zoo de cristal (1945), fue el primer intento de su autor de crear lo que se ha denomiando un teatro plástico. Se trata de una obra de recuerdos, construida alrededor de una pequeña familia empobrecida, cuyos miembros se afanan en vivir en el sueño o en el pasado porque la supervivencia, a la postre, sólo es posible mediante la traición. En esta edición, el texto obedece al original e incluye indicaciones del autor que rara vez han seguido los directores de escena.

La segunda obra es la mítica Un tranvía llamado deseo (1947), cuyo primer montaje, dirigido por Elia Kazan, fue, según Arthur Miller, “el fruto más espléndido del método Stanislavki, una forma de realismo tan profundamente sentida que era capaz de manifestarse como estilización”. La pieza es, en esencia, una tragedia sobre los derrotados sociales y la locura, y los personajes siguen ejerciendo gran atracción y poder entre el público pese al paso del tiempo.

Edita ALBA

BIOGRAFÍA de Tennessee Williams, en la WIKIPEDIA.

"Farsa de Bululú"

"O rei Bululú, que leva unha grande cachiporra semellante á do rei de bastos, entra no salón seguido do ministro de Facenda, o médico real e do grande canciller. Cando senta no trono ordena o xantar: poñeremos caldo de verzas con ben unto e moitas fabas, chourizos con cachelos, callos ben picantes con abundancia de prebe, raxo asado, figo encebolado. Viño do Ribeiro, branco e tinto. Hoxe deixamos o postre que estou desganado…"

Escrita entre 1969 e 1970, esta peza, baixo o título O meu mundo non é deste reino, obtivo en 1973 o premio do Concurso Teatral Abrente de Rivadavia. Foi estreada en 1979 en Perlío co título Farsa de Bululú polo Grupo Teatral Tagallo, de Fene, e publicada en 1992, con carácter non venal, polo xornal El Correo Gallego dentro da súa Biblioteca 114.

Manuel María (Outeiro de Rei 1929, A Coruña 2004) foi autor dunha inmensa obra literaria, que abrangue a poesía, a narrativa e o ensaio. En 1942 trasladouse a Lugo para estudar o Bacharelato e alí comenzou a súa precoz carreira literaria participando, á idade de 20 anos, no ciclo de conferencias Jóvenes Valores Lucenses. Esta primeira conferencia serviulle para coñecer os integrantes da tertulia da Cafetería Méndez Núñez (Pimentel, Fole, Rof Codina e outros), en Lugo, local onde o poñeran en contacto coa realidade galega, tanto a interior como a do exilio.
Nesta primeira etapa da súa vida, publica o primeiro poemario dun poeta da nova xeneración, Muiñeiro de brétemas (1950), co que se inaugura a denominada Escola da Terba.
Manuel María é autor dunha estensa obra dramática, entre as súas pezas publicadas podemos sinalar: Auto do taberneiro (1957), Auto do labrego (1961), Auto do mariñeiro (1961), Barriga verde (1968), Aventuras e desventuras dunha espiña de toxo chamada Berenguela (1979), Auto do Maio esmaiolado (1982), Abril de lume e ferro (1989) e Unha vez foi o trabón (1992).

Coeditan XERAIS, IGAEM e a XUNTA DE GALICIA.