Mostrando las entradas con la etiqueta Historia/Galicia. Mostrar todas las entradas
Mostrando las entradas con la etiqueta Historia/Galicia. Mostrar todas las entradas

5 abr 2011

"La colegiata de Ribadeo"

Ilustración extraída del libro
"Este breve retazo de la historia de Ribadeo es un intento más, entre los muchos que vieron la luz desde la publicación de Ribadeo antiguo de Francisco Lanza o los Apuntes sobre Ribadeo de Servando Méndez Sanjulián y otros muchos que se publicaron en estos últimos tiempos, de recuperar esas olvidadas parcelas de las semblanzas, acontecimientos y retazos de la historia de Ribadeo y de sus pasadas generaciones.
"Páginas gloriosas de las antigüedades de Ribadeo, desconocidas para las actuales generaciones, que duermen olvidadas en los viejos papeles de los archivos. Páginas que los antiguos moradores de Ribadeo fueron forjando con gran esfuerzo y tesón en su lucha colectiva por la construcción de una villa ilustre y egregia. Páginas que nos recuerdan el esfuerzo de nuestros antepasados, autoridades y pueblo, por la conservación de las glorias pasadas de la villa de Ribadeo. Un esfuerzo que no siempre se vio acompañado por el éxito, como se podrá comprobar a lo largo de estas páginas". 
Los dos párrafos precedentes han sido eextraídos del prólogo del libro.
Este trabajo, cuyo autor es José María Rodríguez Díaz, versa sobre los avatares vividos a finales del siglo XII y los primeros años del XIII, cuando la sede del obispado de Mondoñedo (denominada Villamayor de Vallibria hasta el 1115) fue trasladada a Ribadeo (entonces, Ripa Euue) por una orden del rey Fernando II de León datada en 1182. El episcopado regresó a la ciudad mindoniense en 1218.
Libro impreso en KADMOS (Salamanca, 2011)

27 ago 2010

"Apuntes históricos sobre Santiago"

"Este volume recupera once monografías do célebre historiador galego do XIX, Antonio López Ferreiro. Ningunha delas --excepto a que pecha a obra-- fora publicada antes en libro. Permanecían esquecidas desde fai máis dun século, cando apareceron en forma de extensos artigos integrados en revistas da época.
"Estes escritos percorren momentos clave da historia de Santiago de Compostela: documéntanos o autor sobre as orixes do mosteiro de San Paio de Antealtares, recrea o mito do Pico Sacro, interpreta as inscricións da Colexiata do Sar, explica o Códice Calixtino, ou narra a historia do malogrado bispo Suero de Toledo, entre outros temas.
"Sobre todos estes ensaios merece especial mención o seu relato sobre a historia do altar de Santiago, pois Ferreiro foi o arqueólogo que, en 1879, se había de encargar das excavacións que localizaron as reliquias do Apóstolo.
"En todos estes escritos, reunidos e estudados por Xosé Ramón Fandiño, queda patente a que, quizais, sexa a maior cualidade do historiador: ser o primeiro en Galicia en utilizar as fontes e os documentos como base para os seus estudos."
O texto aquí reproducido é o da presentación da editorial.
Edita ALVARELLOS

22 jul 2010

"Inmunda escoria"

Inmunda escoria foi o titular co que un xornal describiu aos estudantes universitarios antifranquistas que en 1968 saíron ás rúas de Compostela.
Este libro, co subtítulo A universidade franquista e as mobilizacións estudantís en Compostela, 1939-1968, é froito da exposición que a Fundación Dez de Marzo lle encargou a Ricardo Gurriarán para conmemorar os corenta anos das loitas do curso 1967-68 na universidade galega.
O libro foi posible grazas a un intenso labor de investigación en arquivos públicos e privados, malia os impedimentos legais que aínda hoxe amparan ás persoas, entidades, empresas e mesmo institucións nas que aínda traballan e teñen poder quenes colaboraron coa ditadura franquista.
O autor do traballo obtivo a colaboración de cen persoas que aceptaron ser entrevistadas e aportaron as súas testemuñas; entre elas figuran participantes directos e indirectos nas mobilizacións que se viviron na cidade compostelá.
No chamado 68 galego participou a minoría dunha xeración de persoas que desde entón, aínda que a súa forza cuantitativa foi pequena, influiron nos ámbitos político, social e cultural do país con resultados máis ou menos notorios.
A investigación de Gurriarán arranca no 1939 e avanza ano a ano para chegar ao curso 1967-68, cando as mobilizacións estudantís antifranquistas conquistaron espazos de liberdade. Sen aqueles acontecementos, a sociedade galega de hoxe sería diferente.
O libro contén un DVD.
Edita XERAIS

11 mar 2010

"Feministas galegas. Claves dunha revolución en marcha"

Feministas galegas. Claves dunha revolución en marcha pretende mostrar o papel do feminismo na consolidación democrática e como se foron filtrando os seus postulados ata formar parte dos asuntos de Estado na actualidade.
Tanto as feministas da transición, heredeiras da revolución cultural do 68 e despostas a darlles a volta ás súas vidas en defensa da coherencia ideológica, como as dos anos 2000 decataríanse de que “facerse feminista” implicaba chocar cun mundo remiso aos cambios e ao relevo do poder. O cuestionamiento da vida das feministas comezaba co propio corpo e debía tirar abaixo a primeira estructura represiva para a muller: a familia e as cadeas conxugais. Implicaba desvincularse do mundo íntimo, sentimental, para abrirse camiño ao público, ao da razón, ao da xustiza, seguindo como un grito de guerra o lema da norteamericana Kate Millett: “o privado é político”.
Incomprensiblemente negado, o movemento feminista propiciou probablemente os cambios sociais máis profundos levados a cabo durante a transición política. A determinación das feministas de tomar por xustiza o mundo público masculino desencadeou unha fonda batalla interna que conseguiu deixar sinal.
Nesta obra coral, Mónica Bar “dálles voz” ás protagonistas da historia e abre canles polas que poidan descorrer novas investigacións e reflexións sobre o feminismo, imprescindible para a sociedade contemporánea.
Edita XERAIS

15 dic 2009

"Facendo historia con memoria"

O historiador e catedrático da Universidade de Santiago Lourenzo Fernández Prieto (A Devesa, Ribadeo, 1961) ven de publicar Facendo historia con memoria, libro no que fala dun pasado que numerosos cidadáns prefiren esquecer.
Trátase dun pasado que aínda está vivo entre os sobrevivintes da ditadura --cada vez máis escasos-- e que fica descoñecido entre os que naceron a partir dos últimos anos sesenta. Sen esquecer que se trata dun pasado deformado.
O libro é unha escolma de artigos publicados por Fernández Prieto no xornal La Voz de Galicia, aos que se suman o texto Memoria do 36. Esquecendo e lembrando de Tui a Ribadeo, publicado na revista Tempos Novos; a conferencia O franquismo no faidado da historia, que o autor ofreceu no decembro do 2004 no Club Cultural Valle-Inclán, de Lugo, e máis Paisaxe e historia para un pregón, o que pronunciou na Atalaia de Ribadeo co gallo das festas locais do ano 2005.
Edita TRES·C·TRES

22 nov 2009

¿Se hará realidad el museo de trajes del Rey en Ribadeo?

Carlos Fitz-James Stuart y Martínez de Irujo
En su edición de hoy, La Voz de Galicia publica el reportaje "Ribadeo se olvida de la Casa de Alba", elaborado por el periodista José Alonso, que entre otras cosas recuerda lo siguiente:
"El 11 de julio de 2007 forma parte de la historia íntima de Ribadeo. Carlos Fitz-James Stuart y Martínez de Irujo, primogénito de la duquesa de Alba, visitaba la localidad para inaugurar una exposición organizada por la Casa das Letras coincidiendo con el 50º aniversario de la integración del Condado de Ribadeo en la Casa de Alba. Se trataba de 22 fotografías a tamaño real de otros tantos trajes --de un total de 52-- de Alfonso XII y Alfonso XIII, además del de la coronación del Rey Juan Carlos I. Ribadeo vistió sus mejores galas y Carlos Fitz-James lo agradeció. Tal fue así que se mostró dispuesto a ceder al Ayuntamiento durante cien años los trajes originales. Una oportunidad única, un patrimonio histórico sobresaliente que podría contribuir a hacer de Ribadeo un referente cultural. Pero todo quedó en nada.
"La asfixia económica de los ayuntamientos convierte la opción de crear un museo en un quiero y no puedo. Fernando Suárez [alcalde de Ribadeo] mira a la Torre de los Moreno como posible sede, pero para ello sería preciso rehabilitarla. En la actualidad Ribadeo carece de un local apropiado para albergar los trajes, que debería reunir unas condiciones especiales, por ejemplo de humedad y seguridad. Y el Concello de Ribadeo no está para estas alegrías. No obstante, es una baza a la que se agarra Suárez para realizar gestiones de cara al futuro.
"Cando veu o duque de Huéscar [recuerda el gerente de Casa das Letras, Andrés López-Santos Santiago] falouse con el e estaba disposto a dúas cousas: a que os traxes viñeran aquí cedéndoos durante cen anos por medio dunha fundación e a que un historiador da vila puidera ir ao Palacio de Liria en Madrid a estudar os documentos que hai do condado de Ribadeo, que abarcaba dende Foz ata case Navia. De momento eses ofrecementos quedaron no olvido.
"Con motivo de la exposición, la Casa das Letras publicó un libro sobre los trajes reales (...) La tradición tiene un curioso origen. Todo surgió como un privilegio que el rey Juan II de Castilla otorgó a Rodrigo de Villandrando, conde de Ribadeo, por cómo lo defendió el día de la Epifanía del año 1441, cuando se dirigía con treinta caballeros a Toledo para reducir la ciudad y fue sorprendido por 200 soldados. E por memoria de tan leal e animoso fecho, señalado servicio, vos me pedisteis por Privilegio, e preeminencia especial, que vos, e los otros Condes, vuestros Sucesores, que después vinieren, hayan y lleven, e les sean dadas las Ropas e Vestiduras enteramente, que Nos e los Reyes nuestros sucesores en Castilla y León, que después de Nos vinieren, vistiéramos en el sobredicho día de la Epifanía de cada año, por siempre jamás, a vos e a los que vos sucedieran en vuestro Condado de Ribadeo", así reza textualmente en el decreto de Juan II.

15 nov 2009

"Linguas, terras e tempos" e as orixes do galego

Premer sobre a ilustrazón para amplia-la
Polo seu interese á hora de coñecer mellor as orixes da lingua galega, ao tempo que a historia do país e da Península, paga a pena ler o post "Linguas terras e tempos", no blogue ribadense No vento de Cavanardá, que comenza coa reprodución dun párrafo do libro Iniciaçao na literatura portuguesa, de António José Saraiva:
"Na batalha de Uclés (1108) em que foi derrotado pelos Mouros, Afonso VI, o conquistador de Toledo, rei de Leao e de Castela, perdeu um filho querido. A crónica latina em que é narrado este acontecemento interrompe o texto latino para reproduzir a lamentaçao do rei na sua própria lingua materna: "Ay meu fillo! ay meu fillo, alegria do meu coraçon e lume dos meus ollos, solaz de mia velhece! Ay meu espello en que me soía veer e con quen tomaba gran prazer! Ay meu herdeiro mor. Cavaleiros, u me lo deixastes? Dádeme o meu fillo, Condes!
"Qualquer leitor entende que o rei de Leao e Castela se estava queixando em galego, que era a sua lingua, a sua lingua de criaçao. Este rei era avô de Afonso Henriques, o primeiro rei de Portugal."
O administrador do blogue No vento de Cavanardá fai de seguido unha serie de matizacións e formula unha pregunta que move á reflexión:
¿É críbel que o galego fose a lingua de expresión e de creación dos reis propios -que se nos transmiten sempre como de León ou Asturias- e mesmo dos alleos -casteláns como Afonso X o Sabio, que tiña a súa Corte en Toledo- sen que houbese unha correspondencia no plano politico e económico que explicase por que o galego e por que a Galiza daquel tempo eran semellante foco de cultura?  
Premer aquí para ler íntegro o artigo "Linguas, terras e tempos".
LIGAZÓNS de interese: "Tópicos sobre a lingua galega", no blogue O Toupo que Fuza; e "Iberia, un mosaico que actualmente está infravalorado", en Im-Pulso.

27 abr 2009

Breve historia del Condado de Ribadeo

Faro de Illa Pancha, en la boca de la ría
El libro Condado de Ribadeo. Los trajes del Rey relata el nacimiento y avatares del señorío ribadense y de sus titulares, que influyeron notablemente en la vida de las gentes y en el devenir político-administrativo del territorio que media entre las desembocaduras de los ríos Masma y Navia.
El condado marcó las vidas de cuantos residieron en sus señoríos porque, entre otras cosas, hasta 1816 los titulares del condado cobraron anual y puntualmente las rentas que llevaba aparejadas el título y, además, la decisión de uno de los condes provocó que la comarca eo-naviega dejara de formar parte de Galicia.
El origen del condado tiene calado. Todo empezó en el siglo XIV, cuando Pedro I, único hijo legítimo de Alfonso XI, vio contestados sus derechos a la Corona de Castilla por uno de los diez bastardos que concibió la amante de su padre, la cortesana Leonor Núñez de Guzmán y Ponce de León.
Alfonso XI murió de forma repentina, durante la epidemia de peste que azotó a las tropas que operaban en el Campo de Gibraltar, donde el rey dirigía una expedición para impedir que un ejército yihadista cruzara el Estrecho para apoyar al reino nazarí de Granada. El desembarco islamista fracasó, pero esta es otra historia. El caso es que la inesperada muerte de Alfonso XI fue aprovechada por su esposa, María de Portugal, para expulsar de la corte a Leonor y a los bastardos, que abandonaron el Alcázar de Sevilla, donde radicaba la corte en aquellas fechas.
Una vez coronado, Pedro I desoyó las recomendaciones de su madre y envió recado a Leonor para que compareciera ante él, en Sevilla, donde pactaron que ella y sus hijos regresarían a la corte a cambio de aceptar sin reservas la legitimidad de Pedro I. El gesto fue inútil, pues Leonor siguió alimentando su ambición.
Uno de los hijos de Leonor, Enrique, apellidado Trastámara porque el conde de ese señorío le había ahijado, asumió los deseos de su madre y en aplicación de un detallado plan para ganar apoyos políticos matrimonió con Juana Manuel de Villena, hija de don Juan Manuel de Villena, adelantado mayor de Murcia y que fue el más influyente de los nobles de la corte de Alfonso XI (hoy este personaje es más conocido por su faceta de escritor con el nombre de Infante don Juan Manuel).
El Cruel, un apodo justificado
Enrique, que una vez muerto su padrino heredó el señorío de Trastámara, se levantó en armas contra Pedro I en Asturias; desde donde partió para recorrer el norte de Castilla a fin de recabar apoyos. La reacción de Pedro I fue inmediata y tras varios intentos frustrados de apresar a su hermanastro, hizo prender a la madre, Leonor, que fue encarcelada en el Alcázar de Talavera y poco después, ejecutada.  
El rey perpretró similares atrocidades para castigar a cuantos nobles apoyaron al pretendiente, por lo que fue apodado y pasó a la historia como Pedro I el Cruel.
El levantamiento de Enrique de Trastámara derivó en una guerra civil, aunque de baja intensidad, que coincidió en el tiempo con la Guerra de los Cien Años, que enfrentaba entre sí a los pretendientes de la corona de Francia y a este país con Inglaterra; conflicto que además era alimentado por el Papa por motivos que para nada eran evangélicos.
Enrique de Trastámara se puso al servicio del rey de Francia y poco después también del de Aragón, Pedro IV el Ceremonioso, aliado del francés y que mantenía pleitos fronterizos con el de Castilla en tierras de las actuales provincias de Álava, Logroño, Soria y Cuenca.
Enrique de Trastámara sumó sus tropas a las del monarca aragonés para contribuir a la derrota de su hermanastro y apoderarse de la corona castellana. La guerra fue larga y aunque las batallas en campo abierto fueron esporádicas, miles de campesinos se arruinaron y la hambruna asoló decenas de villas, pues  entre los mercenarios y los caballeros de uno y otro bando eran mayoría los que se dedicaban al saqueo.
En la batalla de Nájera (1360) el Trastámara cayó herido y fue apresado, pero sus captores no lo identificaron, fue liberado y huyó a Francia, donde con el apoyo del rey galo reunió otro ejército para, primero, luchar contra los anglo-normandos y, más tarde, en 1363, cruzar los Pirineos y luchar otra vez al lado del monarca aragonés, que seguía en guerra contra el Cruel.
Exilio y regreso de Pedro I
En 1365, Pedro I creyó disponer de tropas suficientes para adoptar una estrategia más agresiva e invadió tierras aragonesas; pero fue derrotado y huyó a Francia para salvar la vida, donde el castellano se puso al servicio de los anglo-normandos, enfrentados al monarca francés y al de Aragón.   
Con Pedro I en el exilio y superadas las renuencias de algunos cortesanos, Enrique de Trastámara fue coronado rey en 1366.
Mientras tanto, Pedro I el Cruel se había convertido en amigo personal del Edward de Woodstock, señor de Gales. Gracias a este poderoso aliado regresó a la Península al frente de un contingente de anglosajones y, en gran medida debido a la sorpresa, derrotó al confiado Trastámara, cuyo ejército fue desarbolado curiosamente también en Nájera, lo que obligó a Enrique a huir de nuevo a Francia.
El triunfo de los mercenarios
Durante los meses siguientes y gracias a la financiación que le prestó el rey franco Carlos V el Sabio, el Trastámara logró reunir el que fue considerado uno de los más poderosos ejércitos de la época, no tanto por el número de combatientes como porque la mayoría de ellos eran experimentados mercenarios. Los guerreros contratados invadieron Castilla con el apoyo del ejército aragonés y debido a las atrocidades del Cruel, los invasores contaron con el respaldo de numerosas partidas armadas por nobles castellanos que estaban hartos del despotismo de Pedro I.  
El que sería el último rey de la dinastía de Borgoña cayó derrotado en la batalla de Montiel, donde fue apresado, encadenado y horas después llevado a presencia de Enrique, que con sus propias manos mató a su hermanastro de una puñalada en el corazón.
El primer conde de Ribadeo
¿Qué tiene que ver todo esto con el Condado de Ribadeo? Mucho, pues en esa guerra intestina entre el hijo y el hijastro de Alfonso XI participó de forma destacada el primer titular del señorío ribadense: Pierre de Villaines.
Los mercenarios que sirvieron al Trastámara eran comandados por el bretón Bertrand du Guesclin, que fue uno de los nobles francos, que ejercían de señores de la guerra y crearon ejércitos privados para enriquecerse durante el largo conflicto entre anglo-normandos y franceses.  
Entre los lugartenientes de Du Guesclin había un oficial originario de la localidad normada de Beuce que destacaba por su arrojo: Pierre de Villaines. Los mercenarios que invadieron Castilla lo hicieron por dinero, pero las riquezas del Trastámara eran parcas, de modo que  Enrique se comprometió a que una vez coronado otorgaría títulos y derechos recaudatorios a los oficiales de Bertrand du Guesclin. Ahí radica la razón de que un mercenario normando obtuviera la dignidad de conde de Ribadeo.
De Villaines, de cuya presencia en la costa cantábrica no hay constancia documental, participó en varias sesiones de las Cortes castellanas; esto sí está probado, pues consta en media docena de actas en las que figura identificado como titular del señorío ribadense y con el nombre y apellido castellanizados: Pero Villán.
La venta del título y de los derechos
El primer conde de Ribadeo vivió en distintas localidades de Castilla durante un cuarto de siglo y ya cincuentón decidió regresar a su patria. Sabedor de que si abandonaba la Península dejaría de recibir las rentas ribadenses, De Villaines decidió vender sus señoríos al mejor postor, que resultó ser Ruy López de Ávalos, condestable de la Corona en Murcia y señor de Arenas de San Pedro, que abonó al normando cien mil maravedíes.
Las referencias existentes indican que el segundo conde de Ribadeo, Ruy López de Ávalos, era hombre refinado y católico devoto, pero también era un intrigante empedernido y terriblemente autoritario con sus servidores. Esto último le costó caro.
López de Ávalos fue acusado de conspirar contra el joven rey Juan II, que recibió una carta anónima alertando al monarca de que el conde hacía negocios secretos y conspiraba contra elmonarca con el apoyo del reino de Granada. Por lo que Juan II le retiró el título ribadense, que pasó a manos de la Corona.
Este proceso fue posteriormente revisado y se descubrió que la carta había sido remitida a modo de venganza por un escribano que trabajaba para don Ruy. Pese a ello, el rey se negó a rectificar su decisión y López de Ávalos murió solo, empobrecido y extrañado en Valencia.
Rodrigo de Villandrando
Tres años después de morir López de Ávalos, exactamente el 22 de diciembre de 1431 y en ceremonia celebrada en Zamora, Juan II firmó un privilegio nombrando al que sería el tercer Conde de Ribadeo: Rodrigo de Villandrando, profesional de la guerra y persona bien relacionada en la corte. En la concesión del título al de Villandrando influyó que este contaba con excelentes aliados en Francia, donde había luchado en dos campañas contra los anglo-normandos, integrado como oficial en el ejército que lideró Juana de Arco.
Rodrigo de Villandrando se casó con Margarita, hija de un compañero de armas francés, el duque Jean de Borbón. La Borbón falleció poco después de parir un niño, que fue bautizado con el patronímico Charles.  
El conde matrimonió nuevamente, esta vez con Beatriz, hija de Diego López de Zúñiga, conde de Nieva y virrey del Perú. Este segundo emparejamiento concibió dos hijos: María y Pedro.
El primogénito del conde, Charles de Villandrando y Borbón, heredó parte de los bienes y privilegios que los Borbón poseían en Francia, adonde se mudó definitivamente; en tanto que el señorío de Ribadeo fue reservado para el benjamín, Pedro, pero su temprana propició que el cuarto titular del condado fuera una mujer: María de Villandrando y López de Zúñiga, que se casó con un miembro de la familia Sarmiento.
Tras el aventurero mercenario normando, el desgraciado López de Ávalos y el castellano que luchó junto a Juana de Arco, de los siguientes condes de Ribadeo sólo uno de ellos merece ser destacado en la historia de las tierras de Ribadeo y de la Pobra de Navia, pues esta era la circunscripción del señorío. Ese conde que se ganó pasar a la historia fue Diego Sarmiento y Villandrando, que avanzado el siglo XVI decidió vender sus derechos sobre la Pobra de Navia y las entonces codiciadas tierras de Villayón.
Segregación de las tierras del Eo-Navia
El conde alcanzó un principio de acuerdo de compraventa con Lope Ruiz Ron, vecino adinerado de Ibias; sin embargo, las gentes de Navia y Villayón consideraron que la operación perjudicaba sus intereses y, asesorados por Juan Alonso de Navia, titular del Mayorazgo de Anleo, presentaron un alegato ante el rey, el todopoderoso Carlos I de España y V de Alemania.
Con fecha 18 de mayo de 1550 y en Aranda de Duero, Carlos I suscribió un edicto autorizando al conde a enajenar sus derechos sobre las tierras de la Pobra de Navia y Villayón, pero ordenó que los compradores fueran los vasallos del territorio. El dictamen del monarca incluso fijaba el precio: 8.217 ducados y 4 reales.  
El pago se hizo efectivo y el cmbio de titularidad entró en vigor 16 meses después, en septiembre de 1551.
Las consecuencias de esa venta fueron profundas, pues la pérdida de los derechos del condado de Ribadeo sobre la comarca eo-naviega fue tenida en cuenta con motivo de los pleitos territoriales y económicos que durante decenios enfrentaron a los obispados de Mondoñedo y Oviedo.   
La curia astur aprovechó la nueva situación para incorporar a su diócesis las parroquias de las tierras de Navia y Villayón.
El señorío de la Pobra de Navia y Villayón fue breve. Los copropietarios de los derechos fueron incapaces de ponerse de acuerdo a la hora de repartir fincas, caseríos y otras propiedades. Los pleitos se agravaron hasta el extremo de que se produjeron varios enfrentamientos violentos en los que se registraron decenas de muertos y heridos.
Finalmente, en 1608, tras medio siglo de trifulcas y con parte del patrimonio del señorío eo-naviego destruido o abandonado, la Real Chancillería de Valladolid, actuando en nombre del Reino de Castilla anuló todas las ventas, arriendos, traspasos realizados y el patrimonio y los derechos de la mitad oriental del Condado de Ribadeo fueron rescatados por la Corona, circunstancia que reforzó las tesis del obispado oventense, cerrándose así el proceso por el que la comarca del Eo-Navia acabó formando parte de la provincia de Oviedo.
Hoy el condado es un bien de valor exclusivamente histórico cuya dignidad pertenece a la Casa de Alba debido a que la vigésimo quinta condesa de Ribadeo, Rosario de Silva y de Gurturbay, duquesa de Híjar, se casó con el décimo séptimo duque de Alba, que fueron los padres de la que es la vigésimo sexta condesa de Ribadeo: Cayetana James Fitz-Stuart y de Silva, duquesa de Alba. Motivo por el que quien previsiblemenete será el vigésimo séptimo conde de Ribadeo, Carlos James Fitz-Stuart y Martínez de Irujo presidió la inauguración de la exposición celebrada durante el verando del 2007 en Casa das Letras sobre la colección de los trajes de reyes españoles que constituye la única propiedad tangible del condado, prendas que están depositadas en el Palacio de Liria, sede madrileña de la Casa de Alba.
[Este texto resume el contenido del libro Condado de Ribadeo. Los trajes del Rey, editado por Casa das Letras, que incluye la historia del señorío y un largo período de la historia de la villa]

14 nov 2008

"Atlas histórico da Galiza"

"Nos libros de texto é costume ofrecer a imaxe do territorio galego segundo a conformación actual. As catro provincias de agora valen para os diferentes períodos, desde os tempos do megalitismo á Idade Media, o século XVIII, ou para representar o mapa comarcal vixente. Non obstante, os límites galegos que hoxe coñecemos teñen menos de século e medio, e antes da revolta dos Irmandiños ou da existencia dos reinos máis antigos da Península a dinámica era diferente. Así consta nos libros dos historiadores, aínda que é difícil encontrar visualmente a súa plasmación.
"Para conseguir este obxectivo os profesores José Manuel Barbosa e José Manuel Ribeira elaboraron o Atlas histórico da Galiza, que en 84 mapas e 70 textos tenta informar da evolución do país desde os tempos da prehistoria. Barbosa mergullou durante cinco anos en estudos de moi diversos autores."
Máis información desta novidade editorial, en La Voz de Galicia.
Edita EDIÇOES DE GALIZA (selo editorial específico para Galiza da portuguesa POLÍFONA EDIÇOES, que ven de publicar outro traballo que trata outro asunto específico do país galego: As tribos calaicas)

11 jul 2008

"O devalar da idea. Otero Pedrayo e a identidade galega"

Nos anos vinte do pasado século, un grupo de intelectuais coñecidos como Xeración Nós comenzou, mediante a producción literaria de distintos xéneros e mediante a actividade política, a artillar e a reinterpretar as nocións esenciais da identidade de Galicia logo de varios séculos de represión cultural e de centralismo.
Craig Patterson, figura destacada da nova xeración de estudosos da literatura galega alén das nosas fronteiras, examina neste libro as ideas e as fontes que deron forma a esta recuperación cultural, así como a súa peculiar configuración, a través da análise de Ramón Otero Pedrayo (1888-1976), o intelectual máis destacado desa promoción.
Otero tivo un relevante papel na vida intelectual e cultural de Galicia durante a mayor parte do século XX, especialmente no tempo en que a expresión da galeguidade, cultural ou política, estaba limitada e fortemente reprimida polo réxime de Franco. En O devalar da idea. Otero Pedrayo e a identidade galega, publicado inicialmente en inglés por The Edwin Mellen Press, Craig Patterson estuda en profundidade o tema da identidade cultural, tan intrínsicamente asociado con el, desde a perspectiva dos estudos culturais, a total versatilidade intelectual de Otero e a súa posición como líder desa xeración de escritores e pensadores galegos, cando menos no seu papel como antropólogo.
Edita FUNDACION OTERO PEDRAYO

8 may 2008

"A represión lingüística en Galiza no século XX"

Nun momento en que desde algúns sectores minoritarios da sociedade se pide a derogación da Lei de Normalización Lingüística e, en nome da liberdade, se pretende revogar o decreto polo que se regula o uso e promoción do galego no sistema educativo, ou mesmo se propón lexislar para protexer o castelán fronte á imposición das outras línguas españolas, este libro vén a demostrar que se houbo unha lengua reprimida e perseguida en Galiza, esta foi o galego.
A represión lingüística en Galiza no século XX , de María Pilar Freitas Juvino, sitúase no contexto do contacto, substitución e morte de línguas como resultado, na maioría dos casos, dun proceso de "imperialismo lingüístico". Fronte a isto, deféndese o ecoloxismo das línguas como unha característica arrequecedora, inherente ao ser humano e necesaria para supervivencia das culturas e mesmo dos sentimentos e coñecementos.
Neste libro realízase unha exhaustiva análise das innumerables agresións sufridas pola língua galega ao longo do século XX, desde a lexislación emanada do poder para lograr a imposición do castelán en todo o territorio do Estado, ata o desmantelamento de institucións culturais, a persecución dos galeguistas ou o desprezo e a burla sufrida polos galegofalantes.
Ademais, no libro analízanse as actitudes de institucións como a Real Academia Galega ou a Igrexia Católica respecto da língua de Galiza.
Finalmente, investígase acerca de cómo esta realidade sociolingüística se viu plasmada na literatura galega, pois a literatura é outro espello no que se reflicte, non só a persecución e o desprezo ao galego, senón o complexo de inferioridade aínda certo na sociedade.
Edita XERAIS

26 abr 2008

"Otra idea de Galicia"

Galicia es, sin duda alguna, la nacionalidad histórica de la que, por lo general, menos suelen ocuparse los medios de comunicación del resto de España pese a tratarse de una de las más singulares y arraigadas en la historia. Para despejar estas brumas, Miguel Anxo Murado ofrece al lector un recorrido moderadamente heterodoxo y en muchas ocasiones sorprendente, en el que, desechando tópicos acumulados sobre este país tanto por sus visitantes como por los propios gallegos, se lanza una mirada fresca a fenómenos como la emigración, el caciquismo, el supuesto conservadurismo de su sociedad o incluso los malentendidos acerca de su clima y de su paisaje.
¿Son los gallegos realmente celtas? ¿Por qué en Galicia apenas se venden productos contra la cal de las lavadoras? ¿Qué hacía el rey castellano Alfonso X escribiendo poesía en gallego?  
Este libro --desmitificador, irónico y ameno-- procura dar respuesta a muchas de las preguntas que el lector pueda haberse planteado alguna vez sobre Galicia y, sobre todo, abre preguntas y da respuestas a cuestiones que la mayoría ni siquiera se había planteado.
[Este texto reproduce casi literalmente la presentación del libro que figura en la ePágina del autor; ver miguelmurado.com]
ENLACE a la reseña que sobre el libro de Murado ha escrito Javier Rioyo.
Edita DEBATE

4 abr 2008

"Sociedade ribadense (1900-1936)

Non é un libro novo, xa foi editado no ano 1999, pero despois de estar uns anos esgotado pódese volver conseguir nas librarías.
En Sociedade ribadense (1900-1936) atopámonos cun exhaustivo repaso a todo o tecido social de aquel Ribadeo cidadán e participativo, pois José Mª Lombardero Rico relátanos unha crónica directa, desprovista do corsé academicista que tanto dificulta a letura e a compresión de moitos textos históricos.
Neste completo paseo polas sociedades ribadenses de primeiro terzo do século XX o lector cruzarase varias veces con parecidos ou idénticos nomes e apelidos: como nos paseos de domingo ou de camiño do faro. Serán estes cidadáns coprotagonistas de tantas iniciativas que conformaron o tecido social ribadense de esa época.
Así coñeceremos, por ejemplo, a sociedade obreira La Prosperidad, A Concordia, o asociacionismo agrario, o Ateneo Biblioteca Popular, a Biblioteca Popular Circulante, os partidos republicanos, a Sociedade Filantrópico-Dramática, o Círculo de Recreo, a Tertúlia de Confianza, o Ribadeo Fútbol Club, La Piña, etcétera.
Edita NIGOBA

24 ene 2008

"O estatuto galego durante a II República"

No abrente democrático da II República, Galiza ensaiou o seu primeiro intento de autonomía política. En decembro de 1932 os concellos galegos, constituídos en asamblea, elaboraron un proxecto de estatuto.
No en tanto, o proceso autonómico galego non estivo libre de obstáculos. A xenerosidade e compromiso dos galeguistas non podía ocultar a súa debilidade; a evolución da conxuntura política tampouco axudou.
Este libro pretende ofrecer unha síntese dos traballos encamiñados a fornecer a Galiza dun Estatuto de autonomía ao longo da II República.
Prudencio Viveiro Mogo (O Valadouro, 1974) é licenciado en Xeografía e Historia pola Universidade de Santiago de Compostela. No ano 2004 publicou Política, eleccións e fidalgos. O réxime do Estatuto Real na provincia de Lugo, libro dedicado á análise da transición do Antigo Réxime ao liberalismo en Galiza. É tamén autor de varios artigos, publicados en revistas especializadas, dedicados ao estudo da construcción do Estado liberal en Galiza. Traballa no Consello da Cultura Galega.
Edita DO CASTRO

10 nov 2007

"Consultorio dos nomes e dos apelidos galegos"

Este libro é exactamente o que din o seu título, un Consultorio dos nomes e dos apelidos galegos. O autor, Xosé Luis Méndez Ferrín, explora con ánimo indagatorio e divulgativo, sen unha estrita pretensión académica, os antropónimos do país, que son os auténticos protagonistas deste traballo.
A obra organízase en tres partes:
O consultorio, no que abórdanse asuntos xerais e particulares referidos aos nomes persoais e aos apelidos galegos;
O ferrado de apelidos, no que analízanse por orde alfabética os 153 apelidos máis frecuentes do país galego; e
A flor de raros, onde trátanse vinte apelidos seleccionados entre os excepcionais.
Completan a obra un breve glosario e un completo índice onomástico. O Consultorio dos nomes e dos apelidos galegos é un volume de indispensable consulta para todas aquelas persoas que sintan curiosidade e afán de coñecemento pola vida e a historia dos devanceiros.
Edita XERAIS

22 oct 2007

"Antigüidades de Galicia"


O libro é unha tradución ao galego da obra de Ramón Barros Sivelo, publicada en 1875. Obra rescatada para un mellor coñecemento do noso pasado histórico, que neste caso se remite ata os inicios da nosa era, os tempos dos pobos castrexos e a chegada dos romanos, coa súa posterior repercusión na vida dos nativos galegos.
Nestas páxinas se nos presenta una estudo científico de campo sobre as antigüidades de Galiza, onde se aunan no mesmo texto de forma sinxela e amena as fontes clásicas e os profundos traballos arqueolóxicos efectuados polo seu autor.
Esta obra é un dos primeiros traballos que, de forma global e referido exclusivamente a Galiza, aborda os vestigios arqueológicos romanos e prerromanos, cegando á época cristiá e tomando como fundamento e tronco do estudo as fontes dos historiadores romanos; facendo á súa vez unha acertada crítica ás fontes históricas, que só son aceptadas como válidas se se poden refrendar con probas arqueológicas recollidas nos seus traballos de campo.
Edita TOXOSOUTOS

28 sept 2007

"De provincia a nación"

Beramendi, mestre de historiadores e autor deste enciclopédico traballo
De provincia a nación é o título baixo o que o historiador Justo G. Beramendi aglutina máis de 1.200 páxinas sobre a historia do galeguismo político froito de 25 anos de traballo. Trátase dunha investigación da natureza e da evolución dos movementos sociopolíticos de reivindicación de Galicia como suxeito político de seu dende as súas primeiras manifestacións individuais no século XVIII até a actualidade.
O tratamento do provincialismo, do rexurdimento e do rexionalismo do século XIX, e máis aínda do nacionalismo galego do século XX, faise cunha profundidade sen precedentes. Ademais, en paralelo coa historia central, Beramendi tamén introduce elementos referidos á cuestión das nacionalidades na España, o que permite ter en conta a incidencia de factores extragalegos e comparar o galeguismo político cos seus análogos doutros territorios da Península.
Todo iso, unido á consideración da natureza e dos problemas maiores da sociedade galega de cada época, dá as claves para unha explicación convincente das causas do nacemento, persistencia, posibilidades e limitacións do nacionalismo galego. Xa que logo, este libro é unha contribución decisiva para coñecer e entender porque Galicia ten hoxe unha personalidade política irreversiblemente orixinal e diferenciada.
Edita XERAIS

1 ago 2007

Exposición en Casa das Letras: "Condado de Ribadeo. Los trajes del rey"

Abierta desde 15.07.2007 hasta 12.09.2007
Con motivo del 50º aniversario de la incorporación del Condado de Ribadeo a la Casa de Alba, Casa das Letras ha organizado la exposición y editado el libro Condado de Ribadeo. Los trajes del Rey (1878-1975). Colección Casa de Alba.
La exposición reúne fotografías a tamaño real de una serie trajes vestidos por los reyes Alfonso XII, Alfonso XIII y Juan Carlos I y que son propiedad del Condado de Ribadeo en virtud del privilegio dictado en el siglo XIV por el rey Juan II de Castilla, por el que desde entonces y cada año los sucesivos reyes entregaban al conde de Ribadeo el traje que vestían el día de la Epifanía del Señor (6 de enero). En su origen, este privilegio obedecía al eterno agradecimiento que Juan II profesaba al tercer conde de Ribadeo, Rodrigo de Villandrando, por haberle salvado la vida durante una expedición armada a Toledo.
No obstante, de los casi cuatrocientos trajes que el Condado de Ribadeo había recibido a lo largo de cinco siglos, cuando la Casa de Alba se hizo cargo del legado (1957) sólo quedaban los librados por Alfonso XII y Alfonso XIII. La duquesa de Alba y ya condesa de Ribadeo ordenó tratar las ropas para devolverles su antiguo esplendor, tras lo que fueron depositadas en vitrinas estancas expresamente habilitadas en una estancia del Palacio de Liria.
En las primeras semanas de 1976, recién coronado y en respuesta a una iniciativa de la duquesa de Alba, Juan Carlos I accedió a cumplir el privilegio y entregó a la titular del condado el uniforme de capitán general que el monarca vistió el 22 de diciembre de 1975 en el acto institucional celebrado en las Cortes con motivo de su acceso a la Jefatura del Estado. No obstante, Juan Carlos I, como jefe de la Casa Real, procedió a derogar el secular privilegio.
Exposición excepcional de un legado desconocido
Hasta ahora, sólo habían tenido acceso a la colección de trajes las personas próximas al círculo familiar de la duquesa. A petición de Casa das Letras y con carácter excepcional, la pasada primavera la Casa de Alba autorizó que un equipo de Casa das Letras accediera al ala privada del Palacio de Liria para estudiar y fotografiar las vestimentas, así como para recabar información sobre el pasado del Condado de Ribadeo.
La apertura de la exposición y la presentación del libro, acto que se celebró el pasado día 12 de julio, fue presidida por Carlos Fitz-James Stuart y Martínez de Irujo, duque de Huéscar e hijo primogénito de la duquesa de Alba.
La muestra fotográfica, que incluye la reproducción de los privilegios del condado y paneles informativos sobre el título y sus señoríos --que abarcaba la geografía comprendida entre las desembocaduras del Masma y del Navia-- permanecerá abierta al público hasta el próximo 12 de septiembre.
Un libro que va más allá del título nobiliario
El libro elaborado para la ocasión y editado por Casa das Letras relata los orígenes y avatares más importantes del condado; pero va más allá y desgrana los principales hitos históricos vividos en Ribadeo, Galicia, España y el mundo durante el período 1878-1931 y en 1975, que son los años de los que el condado ribadense conserva los trajes entregados por la Casa Real.
El hilo conductor y estético del libro son, lógicamente, las singulares vestimentas reales que se conservan en el Palacio de Liria, de los que ofrece un extenso y detallado reportaje fotográfico, incluidos los accesorios (botas, espadas, cascos...) y ropas que los reyes Alfonso XII y Alfonso XIII utilizaron siendo niños.
..
FICHA DEL LIBRO: textos, Félix Soria; fotografía, Miguel Conde; asesor de historia local, Roberto Rodríguez; diseño, Estudio hMd (A Coruña); coordinación, More López-Santos Santiago; impresión, Gráficas Rigel (Aviles); hemeroteca, La Voz de Galicia; edita, Casa das Letras.
NOTA: La biografía de Rodrigo de Villandrando con la que enlaza este texto es la que ofrece la versión francesa de Wikipedia. En las lenguas castellana y gallega apenas hay información publicada en la Red. El interés de Francia por la figura del conde ribadense se debe a que luchó en la Guerra de los Cien Años, como oficial de mercenarios al servicio del ejército cuya líder espiritual era Juana de Arco.

27 jul 2007

"Liberdade relixiosa e asentamento dos protestantes en Galicia"

María del Salvador González Raposo é especialista en Estatística Matemática e doctora en Filosofía e Letras. Foi profesora de Psicometría na Universidade da Coruña e autora, entre outras obras, de Demografía escolar e Métodos, diseños y técnicas de investigación social.
Benito González Raposo é doutor en Dereito Canónico e autor de Las confesiones no-católicas en Galicia (1993), Sectas e novos movementos relixiosos en Galicia (1997) e O protestantismo en Galicia. Unha historia centenaria esquecida (1999).
Este libro é froito dunha intensa investigación realizada co obxectivo de analizar o ejercicio do dereito de libertade religiosa na realidade histórica da xénese e irradiación do protestantismo en Galicia, desde 1868 ata 1931.
Edita GALAXIA

20 jul 2007

"Episodios de terror"


Episodios de terror durante la Guerra Civil na provincia de Pontevedra. A illa de San Simón é un libro de pescuda, de síntese e de recuperación da memoria histórica, como froito do longo traballo feito por Gonzalo Amoedo López e Roberto Gil Moure.
Os autores sintetizan todo o que se leva escrito até o de agora sobre o período da Guerra Civil na provincia de Pontevedra, centrando o libro arredor do campo de concentración de San Simón e a súa colonia penitenciaria.
Episodios de terror recupera máis de catro mil nomes de perdedores da Guerra Civil, incorporando tamén os nomes das persoas que asinaron as sentenzas ou os das que, segundo os testemuños orais e as investigacións, actuaron como asasinos nas estradas.
Este libro recrea os terribles momentos dos paseos e os paseadores; o papel dos militares; unha visión sobre os campos de concentración en Galicia, cunha descrición detallada da illa de San Simón; o papel da Igrexa Católica; a solidaridade de parte do pobo; a reparación dos danos morais, e outros moitos aspectos que o fan un libro imprescindíbel para coñecer o que pasou e que moitos prefiren esquecer --algúns por interese. 
Edita XERAIS